Site içeriğinin izinsiz olarak topluca indirilmesi, kaydedilmesi, çoğaltılması, içeriklerin izinsiz kopyalanması dahil Tüm Hakkı Saklıdır.
logo
logo

TARİHİMİZDE GÜL VE HALI

Gül ve Halı ile ilgili ilginç bulduğum özelliklerden bahsedeceğimi söylemiştim. İşte bazı o özellikler..
1- M.Ö. 2000 Yıllarına kadar uzanan gülcülük,Osmanlı Devleti’ne 3.Murat döneminde girmiştir.
2- 1420′ de Türkler tarafından kururlan bugün Bulgaristan topraklarındaki Kızanlık bölgesi,Türk ve Bulgar güllerinin başlangıç merkezi olmuştur.
3- Osmanlı Kadı’ları İran ve Tunus’tan getirdikleri gülleri evlerinin bahçelerine dikmişlerdir. 3.Murat bu bahçelere hayran kalarak kendi sarayının etrafını da bu güllerle süslenmesini emretmiştir. (Momchilova-1995)
4- Avrupa’ya Bulgaristan üzerinden yayılan güller,Rusya’ya Türkler tarafından ihraç edilmiştir.
5- Süs gülleri hemen hemen her ülkede yetiştirilebilmekte iken, yağ gülü ise birkaç ülke dışında yetiştirilememiştir.Bunun en büyük nedeni,iklim şartlarıdır. Türk ve Bulgar gülyağları bu nedenle dünya piyasalarında kısa sürede isim yaptılar ve bu ülkelerinin gülyağlarına olan talep günümüze kadar artarak devam etti.
6- Bir Şark çiçeği olan gül,hiç şüphe yok ki,Ortaasya da ilk Türk medeniyeti içinde doğmuş,çoğalmış ve yine Türkler tarafından göç ettikleri ülkelere taşınmıştır. (Anonymous 1)
7- Ortaasya’dan gülü Anadolu’ya getiren Türkler gülü buralardan Balkanlara ve Avrupa’ya taşımışlardır. Yağlık gülleri de Balkanlardan Bursa-Manisa-Denizli ve İsparta’ya taşımışlardır.

ISPARTA GÜLÜ

Türkiye’de ekonomik anlamda gül yetiştiriciliği XIX. yy. sonlarına doğru başlamıştı.Bu dönemde, Bulgaristan göçmenlerinin getirdiği yağ gülleri fidanları ile Isparta’da gül bahçeleri kurulmuş, bölgenin toprak yapısı ve iklim koşullarını gül tarımına elverişli olması da gülcülüğün bölgede kısa sürede yayılmasını sağlamıştır. 1910’lu yıllarda, Bulgaristan’da gül üretiminde görülen gerileme Isparta’da üretilen gül yağı ve gül suyu ürünlerinin Avrupa pazarlarına girmesini kolaylaştırmıştır. Ancak, Balkan savaşı, Birinci Dünya savaşı ve Kurtuluş savaşı gibi art arda çıkan savaşlar nedeniyle dışsatım olanakları tümüyle ortadan kalkınca, Türkiye’de gül tarımı da önemli ölçüde gerilemiştir.
Cumhuriyet döneminde, Isparta’da gül bahçeleri yeniden kurularak gül tarımı canlandırılmıştır. Türkiye’de gül bahçelerinin %75’ı Isparta’da, %15’i Burdur, çok küçük bir bölümü de Afyonkarahisar ve Denizli de bulunmaktadır.
8- En yaygın randımanlı olarak Göller Bölgesi ve özellikle İsparta adeta Türk gülyağının sembolü olmuştur. Halen kültür güllerinin atası Sadberk gülü (Rosacentifolya), Kokulu güllerin atası sayılan Finike gül (rosaphoenica) ve yağ gülü (rosamoschata)’nın eskiden Anadolu’da yetiştirilmekte olduğu bir gerçektir.
9- Gül ve Halı’sı ünlü İsparta şehrimiz M.Ö.3-4 yüzyıllarda kurulmuştur.
10- İsparta halısının el dokuma 1m2 de ortalama 85 bin düğüm bulunuyor.
Kaliteli halının 10 cm uzunluğunda 30 dan fazla sıra düğüm olmalıdır.
11- İlimizde şu sıralar m2 si 100 ytl dolayında alıcı bulan Isparta halısı büyüklüğüne göre Seccade,Kelle,Taban..gibi isimlerle sıralandığını.
12- Isparta’da halıcılık, Türklerin Anadolu’yu fetihlerinden sonra, bölgeye yerleştirilen Türk oymakları ile başlar. Bu oymakların dokuduğu “Türkmen Halıları” yüzyıllar boyunca gelenekselliğini korumuş, ne var ki, son yüzyıllarda batılı halı tüccarlarının kendi isteklerine göre halı sipariş etmeleri yüzünden bu gelenek etkisini sürdürememiştir.Isparta’da halıcılık sanatının yerleşip gelişmesinde Tirelizade Mehmet Efend’nin büyük rolü olmuştur.İlk defa 1891 de yabancıların kurduğu ŞARK HALI KAMPANYASI ile dünya piyasalarında isim yaparak milli hüviyetini kazanmış..
13- Halı tezgahında normalde bir günde bir işçinin on bin düğüm atabildiğini ve günlük 10 ytl kazanabildiğini..Kelle halısında 500 bin düğüm bulunduğunu..
14-Halılarımızın içerisinden beğenilen modellerin Üzümlü,Sağatkapağı, Köşegöbek,Beşgöbek,Gülistan,Serpmegül..olduğunu biliyormuydunuz?
15- Bitki aleminde renk koku,biçim bakımından gül’ün tam 1400 çeşidi bulunuyor.
16- Isparta’ya yağ gülünün 1888 yılında Bulgaristan’dan gelen göçmenlerden getirildiğini ve ilk gülbahçesinin ikikavacık (Gülcü mahallesinde) kurulduğunu..biliyormuydunuz?
17- Gül çiçeği deniz yüzeyinden başlayarak 3500 metre yüksekliğe kadar yetişebiliyor.
18- Bir hektar gül bahçesinden ortalama 1550-3200 kg çiçek alınabilmekte,karşılığında 100 gram gülyağı elde edilebilmekte.
18- Güllerin İsparta dolaylarında çiçek açma zamanı Mayıs ayının başından itibaren 6 hafta olup,gülhasatı gün doğmadan 1-2 saat evvel başlayıp güneşin ufuk çizgisinden bir mızrak boyu yükselmesine kadar devam eder ve gül goncaları sapının bittiği yerden koparılır.
19- 1000 m2 araziden 800-1000 kg gül elde edilebilirken,270 adet gülün 1kg geldiğini,3500-4000 kg gülden 1kg yağ çıkarıldığını hesap etmiş uzmanlar.
20- Sokaklarında kirkit seslerinin kaybolduğu Isparta da şu günlerde, hediyelik veya hatıra eşyaların başında minyatür halı, gül mamüllerinden oluşan gül setleri gelmektedir.
Yüzümüzden gülücükler halımızdan gül hiç eksikolmasın.Ispartamız GÜL ve HALI’dan mahrum kalmasın. Çünkü halı gül ile güzel Isparta halısı ve gülü ile özel.Bir başkadır benim memleketim..

Yazan: M. Rıdvan ERTAN
Isparta Gazi Lisesi Tarih Öğretmeni

Leave a reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir